نوشته‌های با برچسب ‘گیله وای شماره ی 112’

گیله‌وا/ صد و دوازده

در این شماره می خوانیم:

شوخی سبک به سبک اداری/ سرمقاله

یادداشت مدیر مسئول: یک نامه، یک یادداشت، یک درخواست

یادداشت سردبیر

خبرهای فرهنگی، هنری و…

نشانه شناسی جشن ها و مراسم نوروزی در گیلان/ هوشنگ عباسی

زبان گیلکی بر لبه تیغ: زبان معیار گیلکی/ عباس گلستانی

شاعری پازواری که امیری می سرود/ درویش علی کولاییان

عشقبازی در کیش پیرشرفشاه/ بنفشه حجازی

ماه‌پری، نخستین رمان به زبان گیلکی/ امین حسن پور

بررسی فرهنگ های زبان گیلکی/ فرامرز کوچکی زاد

نکاتی درباره گاهشماری باستانی/ نصرت الـله هومند

آواها و نواهای فولکلوریک گیلان زمین/ سید عبدالمجید عسکری

اصطلاحات دام و دامداری (تقسیم انواع دام)/ مسلم رمضانی گوایی

رابطه ها و علقه های انسان و حیوان در روستا (قسمت دوم: بز و گوسفند و گاو)/ محمد علی جعفری دوآبسری

دریای گیلان، مازندران و تبرستان/ دکتر محسن جعفری مذهب

گزارش یک دیدار، یادی از هنرمند پیش کسوت کاسعلی اکبرپور/ رضا کوچصفهانی

صد شماره پیش (معرفی شماره ۱۲ گیله وا)

تازه کتاب

یادمان: عباس امیری- علیرضا کریم

شعر : محسن احمدی زاده- سید حبیب اسماعیلی- محمد دعایی- رمضان رحمتی- مرتضی ریحانی شهرستانی-  فرزین کارگر- آذر مرادی- بهرام مژدهی- محمد نویری

داستان: حیکایت/ مسعود پورهادی

حکایت کنند…/ دکتر محمد ابراهیم‌ حیدری‌

 

 

 

 

* گیله وا در حک، اصلاح و تلخیص مطالب آزاد است.

* چاپ هر مطلب به معنای تأیید آن نیست.

* مطالب ارسالی به هیچ وجه مسترد نخواهد شد.

* استفاده فرهنگی از مطالب گیله وا به شرط ذکر مأخذ، آزاد و استفاده انتفاعی از آن منوط به اجازه کتبی است.


سرمقاله ی مدیر مسؤول

شوخی‌ سبک‌ به‌ سبک‌ اداری‌

گاهی‌ برای‌ اثبات ‌نابسامانی‌های اجتماعی‌، ناکارآمدی‌ سازمان‌ها و ناتوانی‌های ‌مدیریتی‌، فردی ‌یا جمعی‌ حتماً لازم‌ نیست ‌به ‌نمونه‌های ‌بارز و اساسی ‌یا شاهد مثال‌های‌ بزرگ ‌اشاره‌ کرد، بلکه ‌مثال ‌یک ‌موضوع خرد­ و­ ریز و شرح ‌واقع ‌یک‌ مورد کوچک‌ هم‌، خود گویای‌ ماجرایی ‌است‌ که ‌بر ­ما می‌گذرد. می‌توان‌ آن‌ را در سطح‌کلان ‌تسری ‌داد و نتیجه‌ گرفت‌، مثل‌ نمونه‌ آن‌چه ‌در این‌ مقاله ‌یاد می‌کنیم.

هفتم‌ اسفندماه ‌معاون‌ سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌ کشور در سفری‌ دو روزه‌ به‌ همراه‌ هیأتی ‌به منظور بررسی‌ مصوبات ‌سفر سوم ‌رییس‌جمهوری‌ به‌ گیلان ‌و نحوه ‌پیشرفت ‌فعالیت‌ها و طرح‌های‌ میراث‌فرهنگی ‌به‌ گیلان سفر­ کرد و عمده ‌برنامه‌ سفر خودرا با عنوان‌ ثبت‌جهانی‌ موزه‌ میراث‌روستایی‌گیلان‌ و بازدید از آثار باستانی‌، ساختمان‌های ‌قدیم ‌اداری‌، خانه‌های ‌با ارزش‌ تاریخی‌ و هنری‌ قرار داد. جالب‌ این‌جاست‌ که‌ از میان ‌اماکنی‌ که ‌از سوی ‌سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌گیلان‌ برنامه‌ریزی ‌و قرارشد آقای‌ علویان‌صدر از آن‌ها دیدار کند. یکی ‌هم‌ خانه‌ بازرگانی‌ بود! خانه‌ای‌ که‌ یک‌ سال ‌و یک‌ ماه‌ پیش‌، بر اثر حریق‌و بی‌مبالاتی‌ مسئولان‌ذیربط ‌تخریب ‌و این‌ اواخر با گذر خیابان‌جدید از روی ‌آن‌کاملاً محو گردید.

بگذارید دق‌دلم‌ را خالی‌کنم‌. چند روز قبل‌ موردی‌ پیش‌آمد تا حین‌عبور از  خیابان ‌تازه‌احداث‌ ساحلی‌زرجوب‌(ساحل‌غربی‌)، در محلی‌که‌ یشترخانه ‌معروف‌ به‌علی‌کوچک‌(بازرگانی‌) در آن‌جا برپا بود توقف‌ کنم‌. درست‌ در محلی‌ توقف‌ کردم‌که‌ دو سال‌پیش‌ برای ‌اولین‌بار به‌دعوت‌ یکی‌ از وراث‌ خانه ‌از آن ‌بازدید داشتم‌. خانه‌ای ‌قدیمی ‌و اعیانی‌با بیش‌ از صد سال‌ قدمت‌، دو طبقه‌، کرسی‌بلند و با یک‌ زیرزمین‌ سرتاسری‌. قرینه‌ساز با «تلار»(پیش‌ایوان‌) بزرگ‌و مشرف‌ به‌ رودخانه ‌و ایوان‌کتابی‌سراسری‌(غربی‌) و ایوان‌های‌ شمالی‌جنوبی‌ که ‌ساکنان ‌خانه ‌را به ‌مدد پله‌های‌چوبی ‌از طبقه‌اول‌ به‌ طبقه‌دوم‌ هدایت‌ می‌کرد.

سه‌اطاق ‌در یک‌ ردیف‌ که‌ هر یک ‌از داخل ‌به‌ دیگری ‌راه ‌داشت ‌و همه ‌اطاق‌ها به‌ هر کدام‌ از ایوان‌ها و همه‌ به‌ «تلار»بزرگ‌. چه‌صفایی‌ داشت ‌آن‌روز وقتی ‌بر «دستک‌تکائل‌» ایوان ‌و به‌ستونش‌ تکیه‌دادم ‌و رودخانه‌  زرجوب ‌را بی‌آن‌که‌ بوی‌تعفن‌ از آن ‌بلند شود به‌ تماشا نشستم‌. بام‌سفال‌سر و حیاط ‌سنگفرش‌، حوض‌ِ آبی‌با کاشی‌های ‌آبی‌قجری‌ و ماهی‌های‌قرمز و درختان‌انبه‌، اربه‌(خرمالو)، نارنج ‌و پرتقال‌ و درختچه‌های‌ گل‌ از نوع‌فوق‌العاده‌زیبا و نادر و… گل‌یخ‌ و بیدمشک‌. حتی‌ اگر بر کف‌«پل‌کوبی‌» «تلار» می‌نشستی‌، باز می‌توانستی ‌رودخانه‌ زرجوب‌ را تا دورهای ‌دور بنگری‌. خانه‌ جایی ‌بنا شده‌بود که‌ کمرکش‌ رود بود، آن‌جا که‌ عرضش ‌بیشتر از جاهای‌ دیگر بود. ۶ درخت‌ آزاد تناور بلند پشت‌ دیوار خانه‌ بر لب‌رود قد کشیده‌بود که‌ اغلب ‌بر شاخه‌های ‌آن‌ مرغان‌ سیاه‌ماهی ­خوار (سیا غار) نشسته‌ب ودند و اطرافش‌ دسته‌های‌ آب‌کاکایی‌سفید در پرواز.

اینک‌ اما هیچ‌ نشانی‌ از این‌خانه ‌نیست‌. خانه‌ای ‌با قدمت‌ طولانی‌ و معماری‌ دوره ‌قاجار که ‌اگر سرسوزنی‌ ذوق‌، توجه ‌و تکلیف‌ مسئولانه ‌وجود می‌داشت‌، امروز به‌عنوان‌ یک‌خانه‌ تمام‌ عیار شهری‌ دوران‌ قجری ‌می‌توانست‌ کنار ساحل‌ بر روی‌ عابران‌پیاده‌ و سواره‌ جلوه‌گری‌ کند و نمودی ‌از معماری‌ بومی‌ شهر رشت ‌را نشان‌دهد. همچنان‌که‌ خانه‌ روستایی‌ بوستان‌ ملت‌(کلبه‌ گردشگری‌) که‌نمودی‌ از یک‌خانه‌ روستایی‌ در دل‌ شهر رشت است ‌و یکی‌دو خیابان‌جلوتر برپاست‌، این‌خانه‌ نیز می‌توانست‌ کاربری‌ خاصی‌ مثل ‌خانه ‌معمار – نه‌، خانه‌زرجوب‌- بانک‌ مطالعات‌ مربوط‌ به‌ این‌رودخانه‌- خانه‌شطرنج‌ و خیلی ‌نمونه‌های‌ دیگر برای‌ شهرداری‌ ایجاد کند.

خانه‌ با چه‌ مشقتی‌ و با چه‌ مصیبتی‌ به ‌ثبت‌ میراث‌فرهنگی‌ رسیده‌بود، دریغ‌ از ذره‌ای‌دلسوزی‌ و تعهد. خانه ‌می‌توانست‌ بعد از بازسازی ‌برای‌ شهرداری ‌یک‌ مکان‌ خوب‌ فرهنگی‌- توریستی‌ به‌ حساب‌آید، دریغ ‌از سرسوزنی ‌توجه ‌و دوراندیشی‌. می‌توانست ‌برای‌ محله‌های ‌اطراف ‌نمادی‌ از هویت‌محلی‌ باشد، دریغ ‌از هشیاری‌ و خرد­جمعی‌، که‌ شب‌۲۲ بهمن‌۸۸ به‌علتی ‌نامعلوم‌- و شاید معلوم‌- دچار حریق ‌و آتش‌سوزی‌ شد و آسیب‌ جدی‌ دید و بعد از یک‌ دوره ‌رهاسازی‌ بر اثر بارندگی‌ طولانی‌ و ممتد زمستانی‌، بار دیگر طعمه‌ آتش‌ گردید و این‌بار راه‌ کاملاً باز شد برای‌ تخریب‌کامل‌، تسطیع‌ و ادامه‌ خیابانی‌ که‌صد البته‌ مورد نیاز است اما نه ‌بهای ‌مرگ‌ هویت ‌معماری‌شهرمان‌. تنها مشکل‌، کمی‌- بسیار کم‌- کمانه‌کردن‌ خیابان‌ و اندکی‌کج‌کردن ‌مسیر آن ‌بود و لاغیر.

اکنون‌ کسی‌ نمی‌داند آن‌جا که‌رودخانه‌ چرخی‌ می‌زند و خیابان‌ راست ‌می‌شود، تا چندی‌پیش چه‌ خانه ‌قدیمی‌خوش‌ساز و ساختی‌وجود داشت‌! هنوز سفال‌های‌ شکسته و پاره‌های‌ آجر قدیمی‌ آن‌ در محل‌ ریخته‌ است ‌ولی ‌دیگر نشانی‌ از خانه نیست‌. تنها وجود چهار درخت‌ آزاد سوخته‌ و آتش‌گرفته‌ کنار رودخانه ‌می‌تواند محدوده‌ این‌خانه ‌را به‌ عابران نشان‌دهد.

از شهرداری‌ کلان‌شهر رشت ‌بعید بود از این‌سازه‌ قدیمی‌ خوش‌ساخت‌ و قواره‌شهری ‌به‌ این‌سادگی ‌و مفتی بگذرد. وجود این‌خانه‌ و چند خانه ‌دیگر در کنار هم ‌یا دور از هم‌ در شهر، شهری‌ که‌ هویت ‌معماری‌خود را به‌ شدت ‌از دست‌داده‌، نادر  نمونه‌هایی‌است‌که ‌باید با تمام‌توش ‌و توان‌ حفظ‌شان‌ کرد نه ‌کمر به ‌تخریب‌آن‌ها بست‌. گاهی ‌به‌کلان‌شهری‌ شهرمان‌ و مسئولان‌آن‌ شک­ می‌کنم‌، چه‌سود از این‌که‌ در شعار کلان ‌باشیم‌، در اندیشه ‌و عمل ‌باید کلان ‌بود.

برنامه‌ریزی‌برای‌ دیدار معاون‌ سازمان‌میراث‌فرهنگی‌ از خانه‌بازرگانی ‌از هر سازمان ‌و مرجع‌ و مسئولی ‌صورت‌ گرفته‌باشد نشان‌ می‌دهد که‌ مسئولان ‌و کارشناسان ‌ادارات ‌ما (شمول‌ نمی‌دهم‌ لااقل‌ بخشی‌ از آن‌) اساساً با آن‌چه ‌در پیرامونشان ‌و زیرمجموعه‌شان می‌گذرد بی‌خبرند. تراکم‌کار، بی‌تفاوتی ‌و انفعال ‌دیوانه‌واری‌که ‌مبتلا به‌مسئولان ‌ماست‌، عدم‌اطلاع ‌و شناخت‌ از موضوع ‌در سطوح‌ مختلف‌کاری‌موجب‌می‌شود.

در عمل‌ از این‌گونه‌ اشتباهات‌فاحش ‌فراوان‌ صورت‌گیرد.اشتباهاتی‌ که ‌به ‌هیچ‌روی ‌بخشودنی ‌نیست ‌و در میان‌ مردم‌ نوعی‌ شوخی‌سبک‌ تلقی‌می‌شود. این‌یک‌ از هزاران‌ است‌که ‌برشمردیم ‌وگرنه ‌هزاران‌هزار نمونه‌ زنده ‌دیگر وجود دارد که‌ انباشت‌ آن‌ها عین‌ تجاهل ‌است‌، تجاهلی‌که‌ سلب‌ اعتماد عمومی ‌می‌کند.


صد شماره پیش (معرفی شماره ۱۲ گیله وا)

گفتیمحالا که صد شمارگی را پشت سر گذاشتیم، چه خوب‌ است با هر شماره جدید، صد شماره قبل آن را نیز مورد مطالعه اجمالی قرار دهیم تا برای مخاطبان‌ عزیز و خوانندگان جدید ما، شمارههای گذشته نیز معرفی و تداعی شود که صد شماره پیشتر چه‌ گفتیم‌ و چه نوشتیم؟ به‌ دیگر روایت‌ حالا که شماره صد و دوازده گیلهوا دست شما خواننده‌ عزیز قرار­ دارد، بدانید در شماره دوازده گیلهوا که حدود ۱۸ سال پیش‌ منتشر شد، چه‌ مطالبی آمد و به‌ چه‌ مسایلی پرداخته شد.

شماره دوازدهم گیلهوا خرداد­ماه‌ ۱۳۷۲  در ۴۰ صفحه به بهای‌ ۵۰۰  ریال چاپ شد. روی‌ جلد آن ساده و تک رنگ با تصویری از میرزا کوچکخان چاپ‌ شد. عکس پشت‌ جلد هم‌ به همان شکل تکرنگ تصویری از رودخانه لنگرود با قایقهای مملو از خربزه و هندوانه مربوط‌ به‌ سال۱۳۳۴ به‌ همراه‌ داشت. مطالب مجله با یادداشتی از مدیر مجله با عنوان«یک‌ سال‌ گذشت، سختاما شیرین!» شروع‌ شد و به شرح زیر ادامه یافت:

اخبار فرهنگی، هنری‌ و …

مقدمهای‌ بر تشکیلجمهوری‌ شوروی‌ ایران قربان‌ فاخته‌ جوبنه‌ (به‌مناسبت‌هفتاد و سومین‌سالگرد جمهوری‌ گیلان‌)

سربازان گمنام‌ جنگل‌(خاطرات‌صفرعلی‌ رهنما یکی‌از سربازان‌ و بازماندگان‌ نهضت‌جنگل‌) از قاسم‌غلامی‌ کفترودی‌

بهمناسبت‌ سومین‌ سالگرد زلزله‌ ویرانگر گیلان: شعر و ترانه‌ گیلکی ‌زلزله ‌با ترجمه‌ فارسی‌ همراه‌ نت‌ آهنگ ‌از  ایرج ‌هدایتی‌ شهیدانی‌

فرهنگعامه: شیوه ‌و ارزش‌ گردآوری‌ از دکتر علی‌ بلوکباشی‌

کاشیو کاشی­کاری‌ در گیلان‌ از م‌.کوچانی‌

پیشواز از نوروز در گیلان: رابرچره‌(آخرین‌قسمت‌) از عبدالرحمان‌عمادی‌

پرندگاندر باور مردم: شانه‌به‌سره‌ی ‌از زنده‌یاد محمود پاینده‌ لنگرودی‌ و نصرت‌الله‌ خوشدل‌

نامواژههای‌ جغرافیایی‌ گیلان: آج‌بیشه‌- اَج‌بوزایه‌ از زنده‌یاد ایرج‌ شجاعی‌فرد

نام­داران‌ مازندران: ابن‌اسفندیار، از حسین‌ صمدی‌

باز هم پیرامون‌ مرکز پژوهشی‌ گیلانشناسی شادروان‌ دکتر سرور ایزدی‌

از میان نامهها: نمک‌ بر زخم‌کهنه‌ (در زمینه‌ جوک‌ها و طعنه‌های‌قومی‌)

در ماسوله‌ حرف‌ اول را پنجرهها میزنند با ۱۰ عکس‌از پنجره‌های‌ مشبک‌ از ناصر فروغی‌ ماسوله‌

چراغ‌ سبز، بیرق‌ سفید، دو نقد تئاتر از محمود طیاری‌ (نمایشنامه‌ در انتظار اولیس‌به‌ کارگردانی‌ امیر ثابت ‌و جشن‌ پروانه‌ها به‌کارگردانی‌ غلامرضا آل‌بویه‌)

یادیاز هنرمند دیرینهسال: استاد رجب‌ آوازخوان‌ و پای‌ صحبت‌ او (با همکاری‌ عزیز طویلی‌)

مقالات‌ مربوط به‌ شمال‌ ایران‌ در مطبوعات کشور

در حاشیه‌ ششمین‌ نمایشگاه‌ بینالمللی کتاب‌ و علت‌ عدم‌ شرکت‌ ناشران‌ گیلانی

آرشیو عکس‌ و اسناد گیلهوا از استاد ایرج‌ افشار

درباره«تازهقانون»، مترجمگیلکی«تازهقانون‌» کیست؟ سه‌ مطلب‌ رسیده‌ از فریدون‌نوزاد – محسن‌جعفری‌مذهب‌ -حسین‌صمدی‌

فرهنگ‌ عامه‌ مردم شمال‌ ایران: ضرب‌المثل‌هایی‌ از لاهیجان‌- تنکابن‌- لنگرود – دیلمان‌- جمعه‌بازار – طاهرگوراب‌ و چیستان‌هایی‌ از لاهیجان‌ و دیلمان‌

بازی ها: پلا پرچینهمزا (بازیپلو پختن) از شهرام‌آزموده‌(اسالم‌)

مطالب‌ بخش‌ گیلکی‌ عبارتبودند از :

بانک‌ لغان‌ گیلکی‌(لغات‌خسمخ‌، اطراف‌فومن‌) گردآورده‌عبدالحسین‌رمضانیان‌خسمخی‌

شعر بلند «تره» از  زنده‌یاد یگانه‌هادی‌پور

و دو غزل‌ از محمد فارسی‌ و دوبیتیهایی‌ از محمود پایندهلنگرودی، علینافعی، جعفر واله‌ و دوبیتیهای‌ تالشی ازشهریار شفیقی

نهجالبلاغهبهزبان‌ گیلکی ترجمه‌ م‌.پ‌.جکتاجی‌

هارایهارا ی  ‌( جار­زدن ‌کالا سر میدان‌ بزرگ‌ رشت‌)

نقلستان: داستان‌«پورقوراب‌زن‌» از سیامک‌ دوستدار (خمام‌)

و مطالب‌ کوتاه‌ و متنوع‌ دیگر (بهفارسی‌ و گیلکی)

بازتابانتشار شماره۱۲ گیلهوا بسیار خوب بود و نشریه در اندک زمانی به فروش رسید ­و شمارههای برگشتی آن هم بعد از سالی به اتمام رسید.              این‌ شماره مجله در آرشیو موجود نیست و جز در دورههای صحافی‌ شده سال اول امکان تهیه آن وجود ندارد، مگر سفارش‌ از طریق«کپی‌ یا زیراکس» باشد. علاقه مندان در صورت تمایل میتوانند مجموعه سال اول را خریداری فرمای%